بررسی رتبه‌بندی شرکت‌ها نشان می‌دهد بعد از ۳ نماد فملی،‌ فارس و فولاد که با مجموع ارزش ۲۹۸۳ همتی روی هم رفته بیش از ۲۳ درصد ارزش بازار سهام را شامل می‌شوند، ۱۰ شرکت بزرگ بازار نزدیک به ۴۰ درصد (۵۱۱۷ همت) از کل ارزش بازار را در اختیار دارند. با اضافه شدن ۱۰ شرکت بعدی، سهم ۲۰ شرکت اول به بیش از ۵۳ درصد (۶۸۸۷ همت) می‌رسد و در نهایت ۵۰ شرکت نخست بازار بیش از ۷۰ درصد (۹۰۴۷ همت) ارزش کل بورس را در اختیار دارند. این ارقام نشان می‌دهد کمتر از هفت درصد شرکت‌های بازار، بخش اصلی ثروت بورس را کنترل می‌کنند و ساختار بازار سهام از نظر ارزش، تمرکز قابل توجهی در رأس دارد.

در میان شرکت‌های فعال در بازار سهام ایران، ملی صنایع مس ایران (فملی) با ارزشی حدود ۱۴۳۷ همت بزرگ‌ترین شرکت بازار محسوب می‌شود. در مقابل، در انتهای فهرست ارزش بازار، نماد غیوان (شرکت کیوان) از گروه محصولات غذایی و آشامیدنی به جز قند و شکر قرار دارد که ارزش بازار آن کمتر از ۴۸ میلیارد تومان گزارش شده است و هم اکنون در تابلوی بازار توافقی فرابورس قرار دارد. فاصله میان این دو نماد، اختلافی بسیار بزرگ را در اندازه شرکت‌های حاضر در بازار سهام نشان می‌دهد.

نگاهی به شاخص‌های آماری نیز همین تصویر را تأیید می‌کند. میانگین ارزش بازار شرکت‌ها حدود ۱۶.۲ همت برآورد می‌شود، در حالی که میانه ارزش بازار تنها حدود ۲.۳ همت است و نیمی از شرکت‌ها ارزش بازاری کمتر از ۲.۳ همت دارند. فاصله قابل توجه میان این دو شاخص نشان می‌دهد تعداد محدودی شرکت بسیار بزرگ باعث افزایش میانگین شده‌اند و بخش عمده شرکت‌ها ارزش بازاری به‌مراتب کوچک‌تر دارند.

در بالاترین سطح این طبقه‌بندی، سه شرکت در گروه «غول‌ها» قرار می‌گیرند که هر کدام ارزشی بیش از ۵۰۰ همت دارند. همین سه شرکت به‌تنهایی بیش از ۲۳ درصد از کل ارزش بازار را تشکیل می‌دهند. پس از آن، ۲۱ شرکت در طبقه «بسیار بزرگ» قرار دارند که حدود ۳۳.۷ درصد از ارزش بازار را در اختیار دارند. همچنین ۷۳ شرکت در طبقه «بزرگ» با ارزش بین ۲۰ تا ۱۰۰ همت قرار گرفته‌اند که سهم آن‌ها حدود ۲۴.۵ درصد از کل بازار است.

مقایسه دو سر بازار نیز شکاف اندازه شرکت‌ها را روشن‌تر می‌کند. میانگین ارزش بازار ۱۰۰ شرکت بزرگ بازار حدود ۱۰۵ همت است، در حالی که میانگین ارزش بازار ۱۰۰ شرکت کوچک‌تر تنها حدود ۰.۳۶ همت برآورد می‌شود. به بیان دیگر، متوسط ارزش شرکت‌های بزرگ تقریباً ۲۹۰ برابر متوسط ارزش شرکت‌های کوچک است.

در مجموع، داده‌های بازار سرمایه نشان می‌دهد بورس ایران از نظر تعداد شرکت‌ها بازاری گسترده و متنوع است، اما از نظر ارزش بازار، ساختاری به‌شدت متمرکز در رأس دارد؛ ساختاری که در آن تعداد محدودی از شرکت‌های بسیار بزرگ، بخش عمده ارزش کل بازار را در اختیار گرفته‌اند. / مهر