پهپادهای مگنتومتری، تصاویر ماهواره‌ای، فیبر نوری، هوش مصنوعی و سامانه‌های هوشمند؛ واژه‌هایی که در نشست اخیر وزارت صنعت، معدن و تجارت بارها تکرار شدند، تصویری از آینده‌ای مدرن برای بخش معدن ترسیم می‌کنند؛ اما پشت این ویترین فناوری، یک پرسش اساسی قرار دارد؛ آیا مشکل معدن ایران کمبود فناوری است یا کمبود حکمرانی داده؟

معدنی ها /فائزه پناهی؛ پهپادهای مگنتومتری، تصاویر ماهواره‌ای، فیبر نوری، هوش مصنوعی و سامانه‌های هوشمند؛ واژه‌هایی که در نشست اخیر وزارت صنعت، معدن و تجارت بارها تکرار شدند، تصویری از آینده‌ای مدرن برای بخش معدن ترسیم می‌کنند؛ اما پشت این ویترین فناوری، یک پرسش اساسی قرار دارد؛ آیا مشکل معدن ایران کمبود فناوری است یا کمبود حکمرانی داده؟

آنچه در این نشست بیش از هر چیز جلب توجه کرد، تأکید مکرر مسئولان بر یکپارچه‌سازی اطلاعات و اشتراک‌گذاری داده‌ها بود؛ موضوعی که در واقع اعترافی غیرمستقیم به یکی از قدیمی‌ترین مشکلات بخش معدن محسوب می‌شود. سال‌هاست اطلاعات ارزشمند زمین‌شناسی، اکتشافی و ژئوفیزیکی میان سازمان‌های مختلف از جمله سازمان زمین‌شناسی، ایمیدرو، وزارت نفت و دیگر نهادهای مرتبط پراکنده مانده و هیچ تصویر جامع و واحدی از ذخایر زیرزمینی کشور وجود ندارد.

در این میان، اعلام وجود حدود ۴۵۰۰ محدوده اکتشافی نیز پرسش‌های تازه‌ای ایجاد می‌کند. چه تعداد از این محدوده‌ها هنوز در انتظار تعیین تکلیف هستند؟ چند محدوده در پیچ‌وخم صدور گواهی کشف متوقف مانده‌اند و چه میزان از ظرفیت معدنی کشور همچنان به دلیل نبود اطلاعات دقیق یا فرآیندهای اداری بلااستفاده باقی مانده است؟ سرمایه‌گذاری که قصد ورود به این حوزه را دارد، پیش از مواجهه با ریسک‌های اقتصادی، باید با ابهام اطلاعاتی و بوروکراسی فرساینده دست‌وپنجه نرم کند.

رونمایی از پهپاد مگنتومتری بومی بدون تردید یک دستاورد ارزشمند فناورانه است، اما فناوری زمانی ارزش اقتصادی ایجاد می‌کند که خروجی آن وارد چرخه تصمیم‌گیری شود. اگر داده‌های تولیدشده همچنان در سامانه‌های مجزا، بانک‌های اطلاعاتی غیرقابل دسترس و ساختارهای اداری پراکنده باقی بماند، پیشرفته‌ترین تجهیزات نیز نمی‌توانند تحول واقعی ایجاد کنند. پهپاد، ماهواره و هوش مصنوعی زمانی معنا پیدا می‌کنند که بر بستری از کاداستر دیجیتال، بانک اطلاعاتی یکپارچه و دسترسی شفاف به داده‌ها استوار باشند.

بخش دیگری از نشست به تربیت نیروی انسانی و توسعه آموزش‌های معدنی اختصاص داشت؛ اقدامی که در ظاهر امیدوارکننده است، اما نیاز آینده معدن ایران فراتر از تربیت نیروهای سنتی خواهد بود. معدنکاری نوین بیش از هر زمان دیگری به متخصصان تحلیل داده، مهندسان ژئوفیزیک، کارشناسان سنجش از دور، برنامه‌نویسان و متخصصان هوش مصنوعی نیاز دارد؛ نیروهایی که بتوانند میلیون‌ها داده تولیدشده توسط تجهیزات هوشمند را به تصمیم‌های اقتصادی تبدیل کنند. بدون چنین سرمایه انسانی، فناوری صرفاً به مجموعه‌ای از تجهیزات گران‌قیمت تبدیل خواهد شد.

نشست اخیر وزارت صمت را می‌توان گامی رو به جلو در پذیرش ضرورت تحول دیجیتال دانست، اما تجربه کشورهای معدنی نشان داده است که تحول از خرید تجهیزات آغاز نمی‌شود، بلکه از اصلاح نظام حکمرانی داده شکل می‌گیرد. تا زمانی که مرزهای اطلاعاتی میان سازمان‌ها پابرجاست و داده‌ها دارایی انحصاری هر دستگاه تلقی می‌شوند، هیچ میزان از فناوری نمی‌تواند بهره‌وری معادن را متحول کند.

و دز واقع هوشمندسازی معدن، پیش از آنکه یک پروژه فناوری اطلاعات باشد، پروژه‌ای برای اصلاح حکمرانی است. اگر شفافیت، اشتراک‌گذاری داده و تصمیم‌گیری مبتنی بر اطلاعات جایگزین ساختارهای جزیره‌ای نشود، پهپادها پرواز خواهند کرد، ماهواره‌ها تصویر خواهند گرفت و سامانه‌ها داده تولید خواهند کرد؛ اما معدن ایران همچنان با همان چالش‌های قدیمی روبه‌رو خواهد ماند.

مخاطبین عزیز پایگاه خبری–تحلیلی "معدنی‌ها"؛ شما می‌توانید از دایرکت پیج اینستاگرام "معدنی‌ها" به آدرس madanihanews برای ارائه نقطه نظرات، پیشنهادها، انتقادها و سایر پیام‌های خود با ما در ارتباط باشید.