شرکت توسعه آهن و فولاد گل گهر در حالی سال ۱۴۰۵ را به نیمه می‌رساند که از افتتاح پروژه‌هایی به ارزش مجموع ۳۰۰ هزار میلیارد تومان خبر می‌دهد، سرمایه گذاری‌هایی که می‌تواند مسیر این مجموعه را از توسعه ظرفیت به سمت تکمیل زنجیره و افزایش ارزش افزوده تغییر دهد. با این حال، پرسش اصلی این است که این حجم از سرمایه گذاری تا چه اندازه به ظرفیت واقعی تولید، درآمدزایی و بازده اقتصادی تبدیل خواهد شد.

معدنی ها /بر اساس اعلام رسمی شرکت توسعه آهن و فولاد گل‌ گهر، محمد محیاپور، مدیرعامل این شرکت، در جریان بازدید مدیرعامل بانک ملت از مجموعه گل‌ گهر از افتتاح ۳۰۰ همت پروژه در سال جاری خبر داده است. وی همچنین تأکید کرده که تکمیل زنجیره کامل فولاد در گل‌ گهر کمتر از ۴۸ ساعت زمان می ‌برد. در همین دیدار، فرشید فرخ‌نژاد، مدیرعامل بانک ملت، بر استفاده از ابزارهای نوین مالی از جمله اوراق گام و تسهیلات ارزی و ریالی برای شتاب ‌بخشی به طرح ‌های توسعه ‌ای تأکید کرده است. 
اهمیت این خبر زمانی روشن‌ تر می ‌شود که جایگاه توسعه آهن و فولاد گل ‌گهر در زنجیره منطقه ‌ای گل ‌گهر در نظر گرفته شود. این مجموعه با هدف توسعه حلقه ‌های میانی و نهایی زنجیره فولاد شکل گرفته و پروژه فولادسازی و نورد گرم آن، یکی از مهم ‌ترین حلقه ‌های این مسیر محسوب می‌ شود. ظرفیت طراحی‌ شده برای پروژه فولادسازی و نورد گرم، حدود ۳ میلیون تن ورق گرم در سال است، محصولی که می‌ تواند بخشی از نیاز صنایع پایین ‌دستی به ورق را پوشش دهد و همزمان ارزش افزوده بیشتری نسبت به فروش محصولات میانی ایجاد کند. 
از این منظر، توسعه گل ‌گهر را نمی ‌توان تنها با معیار «چند پروژه افتتاح شد» سنجید. شاخص مهم‌ تر آن است که این پروژه ‌ها تا چه اندازه می ‌توانند گلوگاه‌ های زنجیره فولاد را کاهش دهند. اگر سرمایه‌ گذاری ۳۰۰ همتی به افزایش تولید محصول نهایی، کاهش وابستگی به حلقه‌ های بیرونی، توسعه صادرات و افزایش بهره ‌وری سرمایه منجر شود، اثر اقتصادی آن بسیار فراتر از ارزش اسمی پروژه‌ ها خواهد بود.
یکی از مزیت‌ های مهم منطقه گل ‌گهر، دسترسی به ذخایر و زیرساخت ‌های معدنی و امکان ایجاد زنجیره ‌ای یکپارچه از سنگ ‌آهن تا محصول فولادی است. در چنین ساختاری، توسعه آهن و فولاد می ‌تواند به جای آنکه تنها یک واحد تولیدی مستقل باشد، بخشی از یک اکوسیستم صنعتی بزرگ ‌تر عمل کند.
این موضوع از منظر اقتصاد صنعتی اهمیت زیادی دارد، زیرا در زنجیره‌ های طولانی فولاد، هرچه حلقه‌ های تولید از یکدیگر فاصله بیشتری داشته باشند، هزینه حمل، تأمین، موجودی و ریسک اختلال افزایش پیدا می کند. بنابراین، مزیت «تکمیل زنجیره» تنها افزایش ظرفیت نیست، بلکه می‌ تواند به معنای کاهش هزینه مبادله و افزایش تاب ‌آوری تولید باشد.
پروژه فولادسازی و نورد گرم گل ‌گهر نیز از همین منظر اهمیت دارد. برآوردهای قبلی نشان می‌ دهد بهره‌ برداری از این پروژه می ‌تواند حدود ۱۱۱۰ شغل مستقیم و ۳۳۲۰ شغل غیرمستقیم ایجاد کند. همچنین محصول نهایی آن ورق گرم با عرض ۱۰۰۰ تا ۱۸۰۰ میلی ‌متر و ضخامت ۰.۸ تا ۲۰ میلی‌ متر خواهد بود که دامنه قابل ‌توجهی از مصارف صنعتی را پوشش می ‌دهد. 
نکته مهم در این خبر حضور بانک ملت است. این حضور نشان می ‌دهد در شرایطی که پروژه‌ های بزرگ صنعتی با افزایش هزینه سرمایه ‌گذاری، تورم، محدودیت منابع و نوسان نرخ ارز مواجه ‌اند، تأمین مالی به اندازه اجرای فنی پروژه اهمیت پیدا کرده است.
اشاره بانک ملت به اوراق گام و تسهیلات ارزی و ریالی از همین زاویه قابل توجه است. استفاده از ابزارهای تأمین مالی زنجیره‌ ای می‌ تواند فشار بر منابع نقدی شرکت را کاهش دهد و امکان ادامه پروژه‌ های سرمایه ‌بر را فراهم کند. اما موفقیت این مدل به یک شرط اساسی وابسته است، منابع مالی باید به پروژه ‌هایی اختصاص یابد که بازده عملیاتی و جریان نقدی قابل اتکا ایجاد می‌ کنند، نه تنها افزایش ارزش دارایی ‌ها.
از سوی دیگر، صنعت فولاد ایران با محدودیت ‌های ساختاری انرژی نیز مواجه است. بنابراین حتی اگر سرمایه‌ گذاری و تأمین مالی پروژه‌ ها حل شود، مسئله برق، گاز، آب و زیرساخت حمل ‌و نقل می‌ تواند به گلوگاه بعدی تبدیل شود. در چنین شرایطی، افتتاح پروژه به تنهایی به معنای تحقق ظرفیت اسمی نیست.
اکنون می ‌توان گفت روبان ۳۰۰ همتی گل ‌گهر بیش از آنکه پایان یک مسیر باشد، آغاز مرحله سخت ‌تر توسعه است. مرحله‌ای که در آن باید مشخص شود سرمایه ‌گذاری‌ های انجام‌شده چه میزان تولید واقعی، فروش، صادرات، اشتغال و ارزش افزوده ایجاد می ‌کنند.
اگر پروژه‌ های جدید گل ‌گهر بتوانند حلقه‌ های زنجیره را به یکدیگر متصل کنند و از ظرفیت معدنی منطقه برای تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر استفاده شود، این مجموعه می ‌تواند از یک قطب بزرگ معدنی ـ فولادی به یک هاب صنعتی یکپارچه تبدیل شود. اما اگر محدودیت انرژی، تأمین مالی و زیرساختی پابرجا بماند، بخشی از این سرمایه ‌گذاری‌ ها ممکن است برای مدتی طولانی در فاصله میان «افتتاح» و «بهره‌ برداری اقتصادی» باقی بماند.

در نهایت، ارزش واقعی ۳۰۰ همت نه در مراسم افتتاح، بلکه در تعداد تن محصولی که پس از افتتاح تولید می ‌شود، میزان ارزآوری، کاهش هزینه زنجیره و بازدهی سرمایه مشخص خواهد شد. گل ‌گهر اکنون سرمایه بزرگی برای بریدن روبان روی میز دارد، چالش اصلی، تبدیل این روبان به جریان پایدار تولید و درآمد است./دنیای معدن