معدنی ها /کیوان جعفری طهرانی، کارشناس حوزه معدن، درباره باطلههای معدنی توضیح داد: باطلههای معدنی موادی هستند که پس از فرآوری مواد معدنی باقی میمانند. اگر نگاهی به روندها در ۵ تا ۲۰ سال گذشته بیندازیم، مشخص میشود که مرز بین ماده معدنی و باطله وابسته به شرایط بازار و تکنولوژی هر دوره متغیر بوده است. با پیشرفت روشهای فرآوری و نیاز رو به رشد جهانی به مواد معدنی، آستانه شکست عیار سال به سال کاهش یافته و امروز بسیاری از کشورها حتی مواد معدنی با عیار پایین را فرآوری میکنند. این روند به تدریج باطلههای معدنی را به منابع قابل استفاده تبدیل کرده و ایران نیز میتواند با سرمایهگذاری در فناوریهای نوین از این فرصت بهرهمند شود.
این فعال حوزه معدن درباره عوامل موثر بر تغییر دیدگاههای جهانی نسبت به باطلههای معدنی تصریح کرد: باطلههای معدنی پس از خردایش و فرآوری تولید میشوند و بسیاری از آنها دانهبندی شده و میکرونیزه هستند. ذخایر قابلتوجهی از این باطلهها در معادن بزرگ ایران نیز وجود دارند که هنوز بازیافت نشدهاند. در سطح جهان، حوادث ناگواری مانند شکست سدهای باطله در برزیل در سالهای ۲۰۱۵ و ۲۰۱۹، توجه ویژهای به مدیریت این مواد جلب کرده است. به همین دلیل، کشورهای پیشرفته سعی میکنند حجم باطلههای معدنی را کنترل کنند و قوانین مرتبط با این موضوع هر سال سختگیرانهتر میشود. باطله معدنی نهتنها ضایعات نیست، بلکه یک ذخیره ارزشمند محسوب میشود که با سرمایهگذاری و بازیافت به منبع قابل استفاده تبدیل میشوند.
او افزود: قوانین زیستمحیطی در جهان هر سال سختگیرانهتر میشوند و حتی باطلههای معدنی که تاثیرات محیطزیستی مستقیم ندارند، مشمول این قوانین میشوند. هرچه اثرات زیستمحیطی باطله بیشتر باشد، مقررات هم سختتر میشود. امروز نگاه جهانی بر بازیافت کلیه ذخایر معدنی و استفاده از منابع موجود در باطلهها متمرکز شده است.
این کارشناس حوزه معدن درباره فناوریهای موجود برای باطلهبرداری در معادن ایران عنوان کرد: تجربه جهانی نشان میدهد که نیاز همواره باعث اختراع و ابتکار میشود و ایران هم از این قاعده مستثنی نیست. تکنولوژی بومی و خارجی برای استحصال مواد از باطلههای معدنی وجود دارد، اما واقعیت این است که هنوز در کشور نیاز به حد بحران نرسیده و معادن بزرگ، به ویژه دولتی، توجه کافی به بازیافت این ذخایر نکردهاند. ذخایر باطلههای سنگ آهن حتی به دههامیلیون تن میرسد و لازم است توجه بیشتری به بازگرداندن این منابع به مدار تولید شود.
جعفری طهرانی در پاسخ به این پرسش که آیا استخراج از باطلههای معدنی در شرایط فعلی اقتصاد ایران توجیهپذیر است، اظهار کرد: استحصال باطلههای معدنی کاملا توجیهپذیر است. بسیاری از این باطلهها پس از خردایش و فرآوری اولیه، میکرونیزه شده و به صورت انباشتشده در محل تجمع دارند. با توجه به نیاز رو به رشد به ذخایر معدنی جدید، بازیافت این باطلهها میتواند مکمل اکتشاف و کشف ذخایر جدید باشد و ایران نیز میتواند با سرمایهگذاری در این حوزه، منابع ارزشمند معدنی را به مدار تولید بازگرداند.
این فعال حوزه معدن درباره تاثیر افزایش قیمت سوخت بر استحصال باطلههای معادن عنوان کرد: افزایش قیمت سوخت و انرژی طبیعتا هزینههای معدنکاری را بالا میبرد و در صورت استحصال و بازیافت باطلهها، این افزایش هزینهها روی فرآیند بازیافت نیز اثرگذار است. با این حال، بخش قابلتوجهی از هزینههای استخراج اولیه و فرآوری روی این باطلهها انجام شده است. بنابراین، تاثیر افزایش قیمت سوخت و انرژی در بازیافت باطلهها کمتر از استخراج و فرآوری اولیه است.
جعفری طهرانی در پاسخ به این پرسش که چه تصمیمهایی باید امروز گرفته شود تا استخراج از باطلهها در ایران اقتصادی و پایدار شود، گفت: تصمیمگیری درباره بازیافت باطلههای معدنی باید توسط بنگاههای بزرگ دولتی و خصولتی انجام شود. با توجه به پیشبینی کمبود سنگ آهن در ۱۰ تا ۱۵ سال آینده، بازیافت باطلههای معدنی در معادن بزرگ میتواند توجیه اقتصادی داشته باشد و به تامین ذخایر فعلی کمک کند، ضمن اینکه فشار زمان برای کمبود منابع را یک تا دو سال به عقب میاندازد.
در مجموع، تجربه جهانی نشان میدهد که باطلههای معدنی دیگر نه یک هزینه ناگزیر، بلکه فرصتی راهبردی برای افزایش بهرهوری، کاهش ریسکهای زیستمحیطی و تامین پایدار مواد معدنی هستند. ایران نیز با در اختیار داشتن حجم بالایی از باطلههای انباشتهشده و ظرفیتهای فناورانه داخلی، امکان بهرهگیری از این فرصت را دارد؛ اما تحقق آن مستلزم اصلاح سیاستهای انرژی، کاهش مداخلات دولتی، ایجاد مشوقهای اقتصادی و الزام بنگاههای بزرگ معدنی به مدیریت و بازیافت باطلههاست. حرکت در این مسیر میتواند ضمن بازگرداندن منابع ارزشمند به چرخه تولید، فشار بر ذخایر جدید را کاهش داده و بخش معدن کشور را به استانداردهای جهانی توسعه پایدار نزدیکتر کند. / افق فلزات
