معدنی ها /فائزه پناهی؛ آغاز عملیات اجرایی بزرگترین معدن تیتانیوم منطقه در ارومیه، با ذخیره قطعی ۵۶ میلیون تن، در نگاه نخست خبری امیدوارکننده برای بخش معدن و صنایع معدنی کشور بهنظر میرسد؛ پروژهای که از خودکفایی در تولید پیگمنت تا کاهش واردات و دستیابی به فناوریهای پیچیده استخراج را وعده میدهد؛ با این حال، مرور دقیق جزئیات اعلامشده نشان میدهد این طرح بزرگ، همچنان با مجموعهای از ابهامات راهبردی، اجرایی و اقتصادی همراه است که پاسخ روشنی به آنها داده نشده است.
در واقع مدیرعامل هلدینگ تخصصی صنعت و معدن قرارگاه سازندگی خاتم از دستیابی به پیچیدهترین فناوریهای دنیا در استخراج و فرآوری سخن گفته و وعده داده است که طی ۲.۵ سال آینده، فاز نخست فرآوری تکمیل و تولید سالانه ۵۰ هزار تن پیگمنت آغاز شود؛ اما پرسش اصلی اینجاست که این فناوریها دقیقاً چه هستند، با چه سطحی از بومیسازی بهکار گرفته میشوند و چه میزان وابستگی خارجی دارند؟ چرا که تجربه پروژههای معدنی مشابه نشان داده است که فاصله میان دستیابی به فناوری و بهرهبرداری پایدار صنعتی گاه بسیار طولانی و پرهزینه بوده است.
از سوی دیگر، اگرچه بر ذخیره ۵۶ میلیون تنی تیتانیوم تأکید شده، اما هنوز اطلاعات شفافی درباره عیار ماده معدنی، هزینه تمامشده استخراج، قیمت هدف محصول نهایی و توان رقابت آن در بازار داخلی و صادراتی ارائه نشده است. بدون پاسخ به این مؤلفهها، اعلام خودکفایی در تولید پیگمنت بیشتر شبیه یک هدفگذاری کلی است تا یک برنامه اقتصادی دقیق.
موضوع مهم دیگر، پیامدهای زیستمحیطی این معدن بزرگ است. استخراج و فرآوری تیتانیوم و عناصر همراهی مانند وانادیم و عناصر نادر، بهطور سنتی جزو فعالیتهای پرریسک زیستمحیطی محسوب میشود. با این حال، در گزارش رسمی هیچ اشارهای به ارزیابی اثرات زیستمحیطی، مدیریت پسماندهای معدنی یا نحوه صیانت از منابع آب و خاک منطقه قرهآغاج نشده است؛ منطقهای که معیشت بخشی از ساکنان آن به کشاورزی وابسته است.
همچنین مشخص نیست این پروژه چه سهمی در اشتغال پایدار محلی خواهد داشت و چه میزان از زنجیره ارزش آن در خود استان آذربایجان غربی باقی میماند. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که بسیاری از پروژههای معدنی بزرگ، با وجود بهرهبرداری از منابع محلی، منافع اقتصادی محدودی برای جوامع پیرامونی ایجاد کردهاند.
در کنار معدن تیتانیوم، اشاره به پروژههای طلا و مس در منطقه دیلکوردی چالدران نیز اگرچه نشاندهنده گسترش فعالیتهای اکتشافی است، اما آنجا هم این سؤال پابرجاست که نتایج نهایی اکتشافها چه زمانی وارد فاز تولید اقتصادی میشوند و آیا تأمین مالی و بازار فروش آنها از هماکنون دیده شده است یا خیر.
در مجموع، معدن تیتانیوم ارومیه میتواند به یکی از پروژههای راهبردی کشور در حوزه مواد معدنی پیشرفته تبدیل شود، اما موفقیت آن نه با حجم ذخیره و وعده فناوری، بلکه با شفافیت اقتصادی، پاسخگویی زیستمحیطی و تحقق واقعی زنجیره ارزش سنجیده خواهد شد؛ مسیری که بدون پاسخ به پرسشهای امروز، ممکن است فردا به چالشی پرهزینه تبدیل شود.
مخاطبین عزیز پایگاه خبری–تحلیلی "معدنیها"؛ شما میتوانید از دایرکت پیج اینستاگرام "معدنیها" به آدرس madanihanews برای ارائه نقطه نظرات، پیشنهادها، انتقادها و سایر پیامهای خود با ما در ارتباط باشید.
