معدنی ها /در سالهای اخیر، بسیاری از کشورها از گذار به انرژیهای تجدیدپذیر و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی سخن گفتهاند، اما واقعیت بازار انرژی نشان میدهد زغالسنگ همچنان یکی از مهمترین منابع تأمین انرژی جهان است. بحران انرژی اروپا، جنگ اوکراین و افزایش قیمت گاز طبیعی باعث شد بسیاری از کشورها دوباره نیروگاههای زغالسنگی را وارد مدار کنند؛ اتفاقی که نشان داد امنیت انرژی، در بسیاری از مواقع، بر اهداف اقلیمی اولویت پیدا میکند.
ایران نیز از ظرفیت قابل توجهی در این حوزه برخوردار است. برآوردها از وجود حدود ۱۴ میلیارد تن ذخایر احتمالی زغالسنگ در کشور حکایت دارد و بخش عمده این ذخایر در طبس، کرمان و البرز قرار گرفتهاند. با این حال، استخراج زغالسنگ هنوز به چند استان محدود است و بخش بزرگی از ظرفیتهای معدنی کشور بدون بهرهبرداری باقی ماندهاند.
زغالسنگ فقط سوخت نیروگاهها نیست. این ماده معدنی، یکی از مهمترین نهادههای تولید فولاد، سیمان، کک و بسیاری از صنایع پایه به شمار میرود و هرگونه اختلال در تأمین آن میتواند زنجیره تولید صنایع بزرگ را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، با وجود تلاشهای جهانی برای کاهش انتشار کربن، بسیاری از تحلیلگران معتقدند زغالسنگ دستکم در دهههای آینده همچنان جایگاه مهمی در اقتصاد جهان خواهد داشت.
این موضوع نشان میدهد که توسعه اکتشافات، نوسازی معادن، استفاده از فناوریهای نوین استخراج و جذب سرمایهگذاری میتواند علاوه بر تأمین نیاز صنایع داخلی، زمینه افزایش تولید و حتی توسعه صادرات را فراهم کند. اگر این مسیر همزمان با رعایت استانداردهای زیستمحیطی دنبال شود، زغالسنگ میتواند نهتنها یک ماده معدنی، بلکه بخشی از راهبرد امنیت انرژی، توسعه صنعتی و رشد اقتصادی ایران در سالهای آینده باشد.
بررسی آخرین آمارهای وزارت صنعت، معدن و تجارت نشان میدهد ذخایر قطعی کانسنگ مس ایران همچنان تمرکز بالایی در چند استان دارد؛ بهگونهای که کرمان به تنهایی بزرگترین ذخایر کشور را در اختیار دارد و ۱۹ استان نیز فاقد ذخایر قطعی ثبتشده هستند.
مس به عنوان یکی از مهمترین فلزات راهبردی جهان، نقشی کلیدی در توسعه صنایع برق، الکترونیک، ساختمان، خودروسازی و فناوریهای نوین از جمله انرژیهای تجدیدپذیر و خودروهای برقی ایفا میکند. افزایش تقاضای جهانی برای این فلز، موجب شده اکتشاف و توسعه ذخایر مس به یکی از اولویتهای کشورهای معدنی تبدیل شود و ایران نیز به واسطه برخورداری از ذخایر قابل توجه، از ظرفیت مناسبی برای توسعه این بخش برخوردار باشد.
جدیدترین آمارهای منتشر شده از سنجههای عملکردی برنامه هفتم توسعه وزارت صنعت، معدن و تجارت درباره ذخایر قطعی اکتشاف کانسنگ مس (مربوط به سال ۱۴۰۳) نشان میدهد مجموع ذخایر قطعی اکتشاف کانسنک این ماده معدنی به یک میلیارد و ۵۷۲ میلیون و ۱۳۹ هزار و دو تن رسیده که بررسی آمارها بیانگر تمرکز بخش عمده این ذخایر در چند استان معدنی کشور است.
سهم استانها از ذخایر قطعی کانسنگ مس
بر اساس این آمار، استان کرمان با یک میلیارد و ۲۹۸ میلیون و ۲۲ هزار و ۲۱۹ تن، بزرگترین دارنده ذخایر قطعی کانسنگ مس کشور بوده که به تنهایی بیش از ۸۲ درصد از مجموع ذخایر شناساییشده را در اختیار دارد و نشان میدهد استان کرمان همچنان مهمترین قطب ذخایر مس ایران به شمار میرود و بخش عمده ظرفیت معدنی این فلز در این استان متمرکز شده است.
پس از کرمان، دو استان خراسان رضوی با ۲۵۳ میلیون و ۳۳۶ هزار و ۶۰۰ تن (با ۱۶ درصد) در جایگاه دوم و استان آذربایجان شرقی نیز با ۱۰ میلیون و ۷۱۵ هزار تن رتبه سوم را به خود اختصاص دادهاند. همچنین استان خراسان جنوبی با چهار میلیون و ۹۹۳ هزار تن و استان تهران با یک میلیون و ۷۵۰ هزار تن در رتبههای چهارم و پنجم قرار گرفتهاند.
در حالی که پنج استان نخست، بخش عمده ذخایر قطعی کانسنگ مس کشور را در اختیار دارند، میزان ذخایر در سایر استانهای دارای ذخیره فاصله قابل توجهی با آنها دارد؛ بهطوری که استان سمنان با یک میلیون و ۲۳۹ هزار و ۸۱۴ تن، استان مرکزی با یک میلیون و ۱۸۷ هزار و ۹۹۹ تن، هرمزگان با ۲۹۰ هزار تن، اصفهان با ۲۰۰ هزار تن، همدان با ۱۸۱ هزار و ۳۸۹ تن، زنجان با ۱۳۵ هزار تن و یزد با ۸۸ هزار تن در ردههای بعدی قرار گرفتهاند و این اختلاف قابل توجه نشان میدهد ذخایر قطعی کانسنگ مس ایران نیز همانند بسیاری از مواد معدنی، تمرکز بالایی در چند استان معدنی کشور دارد.
بررسی آمارهای سال ۱۴۰۳ نشان میدهد در ۱۹ استان کشور هیچ ذخیره قطعی کانسنگ مس شناسایی نشده و پراکندگی جغرافیایی این ذخایر همچنان محدود به تعداد اندکی از استانها دارای پتانسیل و ذخایر به عنوان قطبهای معدنی کشور است. / افق فلزات
