معدنی ها /روز گذشته برای نخستینبار در سالهای اخیر، بازار ارز و طلای تهران عملاً از حرکت بازایستاد. همزمان با آغاز مراسم ملی وداع با رهبر شهید انقلاب و خانواده ایشان در مصلای امام خمینی تهران که تا هجدهم تیرماه در تهران، قم، مشهد، نجف و کربلا ادامه خواهد داشت صرافیها و میزهای معاملاتی طلا و سکه عملاً تعطیل یا نیمهتعطیل بودند و آنچه برخی کانالهای غیررسمی بهعنوان نرخ دلار اعلام کردند، تفاوت محسوسی با نرخهای کشفشده روز پنجشنبه نداشت.
برای بخش معدن و صنایع معدنی ایران، این یک روز عادی نیست؛ روزی است که ساعت رسمی بازار ارز متوقف شده، اما نه ریسک انرژی، نه فشار بودجهای و نه فرصت جهانی مس، هیچکدام از حرکت بازنایستادهاند.
آخرین نرخ رسمی دلار آزاد که پیش از این وقفه کشف شد، در محدوده ۱۷۵ هزار و ۴۰۰ تومان بود؛ رقمی که نسبت به ۱۷۴ هزار و ۴۰۰ تومان گزارششده در رصد دو روز قبل، همچنان روند صعودی هفتههای اخیر را دنبال میکرد، هرچند این بار شتاب جهش کاهش یافته بود.
طلای جهانی نیز در کریدور چهار هزار و ۱۲۰ دلاری تثبیت شده و بانک جیپیمورگان، برخلاف پیشبینیهای هیجانی چند هفته پیش درباره طلای ششهزار دلاری، اکنون سقف امسال را نزدیک به چهار هزار و ۵۰۰ دلار برآورد میکند؛ نشانهای از فروکش نسبی هیجان در بازار جهانی فلزات گرانبها.
در آنسوی ماجرا، مس جهانی همچنان روی همان مداری میچرخد که در دو گزارش قبلی این مرکز شرح داده شد: قیمت این فلز در بورس فلزات لندن در محدوده ۱۳ هزار و ۳۴۰ دلار در هر تن باقی مانده، رقمی که نسبت به سه ماه گذشته بیش از هشت درصد رشد نشان میدهد. این ثبات، در روزی که بازار ارز داخلی از حرکت بازایستاده، اهمیت مضاعفی پیدا میکند؛ چرا که مس همچنان تنها متغیری است که مسیر خود را مستقل از تعطیلیهای داخلی ادامه میدهد.
در مقابل، بحران انرژی که در گزارشهای پیشین با نرخ فعالیت بیستدرصدی برخی واحدهای فولادی توصیف شده بود، امروز با اعداد تلختری روی میز قرار گرفته است: به گفته آرمان خالقی، دبیرکل خانه صنعت، معدن و تجارت ایران، بخش معدن در تابستان جاری تاکنون ۲۱ روز تعطیلی کامل به دلیل قطعی برق را تجربه کرده، نزدیک به یکسوم ظرفیت تولیدی این بخش بلااستفاده مانده و سودآوری آن هشت درصد کاهش یافته است.
صنعت سیمان با محدودیت هشتاد درصدی و فولاد با محدودیت سی تا پنجاه درصدی روبهروست؛ ارقامی که نشان میدهد آنچه در اردیبهشت و خرداد یک هشدار زودهنگام بود، اکنون به یک واقعیت مالی مستند در صورتهای سود و زیان تبدیل شده است.
تصویر امروز اقتصاد معدن ایران، بنابراین، تصویر یک کشور است که ساعت اقتصادی خود را برای یک رویداد ملی و تاریخی متوقف کرده، اما در پستوی همین سکوت، سه نیرو در حال کشمکشاند: فرصت پایدار جهانی مس، فشار فزاینده و اکنون مستندِ بحران برق، و ابهامی که تعطیلی چندروزه بازار ارز درباره نقطه بازگشایی آن ایجاد کرده است. رصد امروز مرکز پایش اقتصاد معدن و سرمایهگذاری ایران، این سه نیرو را برای سرمایهگذاران، مدیران صنعتی و سیاستگذاران واکاوی میکند.
دبیرکل خانه صنعت، معدن و تجارت ایران تأکید کرد که برای افزایش اشتغال و رشد پایدار در معدن، باید به کل زنجیره تولید ارزش افزوده ـ از اکتشاف تا استخراج، استحصال، ماشینآلات، خطوط تولید و بازاریابی داخلی و خارجی ـ بهصورت یکپارچه و هدفمند نگاه کرد؛ در غیر این صورت خامفروشی ادامه مییابد و فرصت شکلگیری صنایع پاییندستی از دست میرود.
دبیرکل خانه صمت ایران تحریمهای ظالمانه اقتصادی را تنها بخشی از مشکل دانست و گفت: «در کنار تحریمهای خارجی، خودتحریمی داخلی به نام حمایت از تولیدات برخی صنایع از طریق ایجاد انحصار، باعث شده ماشینآلات مورد نیاز معادن تأمین نشود. نتیجه این است که بسیاری از معادن با ماشینآلات ۵۰ سال گذشته، با لوازم یدکی مستعمل و فرسوده کار میکنند؛ یعنی افت شدید بهرهوری و از دست دادن بازار رقابتی، وضعیتی که سایه دو جنگ تحمیلی اخیر در منطقه آن را تشدید کرده است.»
به گفته خالقی، این ترکیب تحریم، خودتحریمی و انحصار، باعث شده نه به فناوری روز دسترسی داشته باشیم و نه ظرفیت داخلی بهدرستی در خدمت نوسازی قرار گیرد؛ به همین دلیل، کارنامه نهادهایی مانند ایمیدرو در زمینه تسهیل و جذب سرمایهها در بخش معدن قابل دفاع نیست. / افق فلزات
