معدنی ها /ظرفیتسازی در صنعت فولاد، سالها جلوتر از توسعه معادن حرکت کرده است؛ به همین دلیل، حتی اگر محدودیت برق و گاز برطرف شود و کارخانهها بتوانند به ظرفیتهای بالاتر بازگردند، مسأله تامین خوراک همچنان پابرجاست. پرسش اصلی اینجاست که آیا معادن کشور توان تامین سنگآهن مورد نیاز این ظرفیت را دارند؟
پاسخ به این پرسش با توجه به ارقام متفاوتی که درباره ذخایر سنگآهن ایران اعلام میشود، ساده نیست. با این حال، برای صنعت فولاد صرف وجود سنگ در اعماق زمین به معنای برخورداری از ذخیره قابل اتکا نیست. ذخیرهای برای زنجیره فولاد اهمیت دارد که امکان استخراج، فرآوری و انتقال آن با هزینه اقتصادی وجود داشته باشد.
از همین منظر، توسعه شتابان ظرفیتهای فولادی بدون توسعه همزمان اکتشاف و معدن میتواند شکاف میان ظرفیت تولید و توان تامین خوراک را عمیقتر کند. در سالهای گذشته سرمایهگذاری سنگینی برای احداث واحدهای فولادی، احیا و گندلهسازی انجام شده، اما توسعه ذخایر و آمادهسازی معادن جدید با همان سرعت پیش نرفته است.
در حال حاضر ظرفیت تولید فولاد کشور حدود ۵۶ میلیون تن است / برای فعال شدن این ظرفیت به حدود ۲۰۰ میلیون تن سنگآهن نیاز است در حالی که تولید سنگآهن کشور در بهترین شرایط حدود ۱۱۰ تا ۱۲۰ میلیون تن بوده است
مهرداد اکبریان، رئیس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان سنگآهن ایران، با اشاره به وضعیت زنجیره فولاد در شرایط عادی به تجارتنیوز گفت: اگر شرایط جنگی و تحریمهای شدید فعلی را کنار بگذاریم و زنجیره فولاد را در شرایط عادی بررسی کنیم در بالادست این زنجیره، بخش معدن و تولید سنگآهن قرار دارد و در ادامه، سنگآهن به کنسانتره، گندله، آهن اسفنجی و در نهایت شمش و محصولات نهایی فولادی تبدیل میشود.
وی با تاکید بر ظرفیت بالای ایجادشده در بخش فولاد بیان کرد: در حال حاضر ظرفیت تولید فولاد کشور حدود ۵۶ میلیون تن است. برای فعال شدن این ظرفیت به حدود ۲۰۰ میلیون تن سنگآهن نیاز است؛ در حالی که تولید سنگآهن کشور در بهترین شرایط حدود ۱۱۰ تا ۱۲۰ میلیون تن بوده است.
فعال شدن ظرفیت فولاد به اکتشافات جدید نیاز دارد
اکبریان با بیان اینکه برای استفاده واقعی از ظرفیت ۵۶ میلیون تنی فولاد باید اقدامات اساسی در بخش معدن انجام شود، اظهار کرد: اگر قرار باشد این ظرفیت بهطور کامل فعال شود، اکتشافات جدید باید انجام بگیرد، تولید معادن افزایش پیدا کند و تجهیزات بخش معدن ارتقا یابد تا نگرانی بابت تامین سنگآهن مورد نیاز وجود نداشته باشد.
او ادامه داد: شاهبیت تامین سنگآهن در کشور، سرمایهگذاری در حوزه اکتشاف است و هم دولت و هم بخش خصوصی باید موضوع اکتشاف را جدی بگیرند و برای آن برنامه داشته باشند. این موضوع البته مربوط به شرایط عادی زنجیره فولاد است.
رئیس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان سنگآهن ایران با اشاره به فاصله تولید واقعی فولاد با ظرفیت اسمی کشور افزود: در عمل هیچگاه ظرفیت ۵۶ یا ۵۷ میلیون تنی فولاد بهطور کامل مورد استفاده قرار نگرفته است. سال گذشته تولید فولاد کشور حدود ۳۲ میلیون تن بود و امسال نیز به دلیل خسارتهای ناشی از جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه و آسیب به واحدهای بزرگی مانند فولاد مبارکه و فولاد خوزستان، احتمال دارد تولید به حدود ۲۲ میلیون تن کاهش پیدا کند.
کاهش تولید فولاد، نیاز به سنگآهن را پایین آورده است / تولید حدود ۷۰ تا ۸۰ میلیون تن سنگآهن میتواند نیاز تولید ۲۲ میلیون تن فولاد را پوشش دهد
اکبریان با بیان اینکه کاهش تولید فولاد به معنای کاهش نیاز به سنگآهن است، عنوان کرد: اگر با همین نسبت به موضوع نگاه شود، تولید حدود ۷۰ تا ۸۰ میلیون تن سنگآهن میتواند نیاز تولید ۲۲ میلیون تن فولاد را پوشش دهد. بنابراین در شرایط فعلی، موضوع کمبود سنگآهن در سال ۱۴۰۵ در زمره اولویتهای اصلی قرار ندارد.
وی افزود: مشکل امروز زنجیره فولاد تنها به سنگآهن مربوط نمیشود. تقریباً در تمام نهادههای تولید با مشکل مواجه هستیم. سنگآهن ماده اولیه بالادست زنجیره است و پس از آن به کنسانتره، گندله و آهن اسفنجی تبدیل میشود. اگر هرکدام از این بخشها با مشکل تولید یا توزیع مواجه باشند در مراحل بعدی همچنان با کمبود مواد اولیه روبهرو خواهیم بود.
او با اشاره به مشکلات انرژی در بخش معدن و صنایع معدنی اذعان کرد: برای تولید کنسانتره و سایر محصولات زنجیره، نهادههایی مانند برق و گاز مورد نیاز است، اما در شرایط فعلی تامین انرژی با مشکلات جدی مواجه شده است. وقتی این نهادهها در دسترس نباشند، توازن زنجیره بهسادگی بازنمیگردد.
اکتشاف و واردات سنگآهن به اولویتهای بعدی منتقل شدند
اکبریان با تاکید بر اینکه کمبود سنگ آهن در شرایط عادی همچنان یک نگرانی جدی برای آینده زنجیره فولاد است، گفت: اگر منظور از بررسی، شرایط عادی زنجیره فولاد در کشور باشد، کمبود سنگآهن کاملا احساس خواهد شد و از قبل نیز درباره آن صحبت شده است. توسعه اکتشافات، معدنکاری فراسرزمینی و حتی برنامهریزی برای واردات محصولات معدنی مانند کنسانتره و گندله از جمله راهکارهایی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
وی ادامه داد: همچنین لازم است کارخانههای صنایع معدنی بیشتر در نزدیکی آبهای آزاد مستقر شوند تا امکان واردات مواد اولیه و محصولات معدنی فراهم شود. این موضوعات پیش از این نیز مطرح شدهاند، اما در شرایط فعلی دیگر در اولویت نخست قرار ندارند و در رده اولویتهای سوم و چهارم قرار گرفتهاند.
نقدینگی و سوخت، فشار بیشتری به تولید وارد میکنند
رئیس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان سنگآهن ایران با بیان اینکه اولویت فعلی حفظ حیات واحدهای موجود است، تشریح کرد: در شرایط کنونی اولویتهای یک و دو، حفظ همین واحدهای تولیدی و کمک به ادامه فعالیت آنهاست. به همین دلیل، کمبود سنگآهن فعلاً جزو اولویتهای اصلی نیست.
اکبریان با اشاره به مشکلات موجود در تامین نهادههای تولید توضیح داد: در حال حاضر مشکلاتی مانند کمبود نهادهها، گازوئیل و نقدینگی مورد نیاز سرمایه در گردش، فشار بیشتری به بخش تولید وارد میکنند. هرچند نتیجه نهایی استمرار این مشکلات میتواند در آینده به کاهش تولید و در نهایت کمبود سنگآهن منجر شود، اما در شرایط فعلی مسأله اصلی، کمبود خود سنگآهن نیست؛ بلکه مجموعهای از مشکلات دیگر، تولید را تحت فشار قرار داده است.
