معدن بوکسیت تاش بعد از هفت سال توقف، دوباره با یک مجوز یکساله به صحنه برگشته است؛ مجوزی برای انتقال حدود ۱۸ هزار تن مواد دپوشده، آن هم در حالی که مخالفت محیطزیست و اعتراض مردم شاهرود همچنان پابرجاست، حالا سؤال اینجاست: چرا برای حل مشکل تأمین بوکسیت صنایع آلومینیوم، دوباره پرونده معدنی باز شده که هنوز درباره پیامدهای فعالیتش اختلاف وجود دارد؟
معدنی ها /فائزه پناهی؛ هفت سال توقف و اعتراض، حالا با یک مجوز یکساله به پایان نرسیده، بلکه معدن بوکسیت تاش را دوباره به کانون اختلافها بازگردانده است؛ معدنی در دامنه شاهوار شاهرود که قرار است حدود ۱۸ هزار تن مواد دپوشده آن منتقل شود، اما بازگشتش در شرایطی رقم خورده که مخالفت محیطزیست و اعتراض مردم همچنان ادامه دارد؛ در یک سو، وزارت صمت از کمبود بوکسیت و ضرورت تأمین خوراک صنایع آلومینیوم میگوید و در سوی دیگر، نگرانیها درباره پیامدهای فعالیت معدنی بر منابع طبیعی شاهوار پابرجاست؛ حالا پرسش این است که چرا حل مسئله تأمین مواد اولیه صنعت باید بار دیگر به پروندهای گره بخورد که هنوز اختلاف بر سر آن پایان نیافته است؟
اما ماجرا فقط بر سر انتقال چند هزار تن بوکسیت نیست؛ مسئله، شکاف میان سیاست تأمین مواد اولیه و ملاحظات محیطزیستی است؛ مجوز یکساله قرار است دقیقاً چه مشکلی را حل کند؟ آیا واقعاً فقط پای انتقال مواد دپوشده در میان است یا این مجوز میتواند مقدمه بازگشت تدریجی فعالیت معدنی باشد؟ اگر قرار است هیچ استخراج تازهای انجام نشود، چه سازوکار مستقلی برای نظارت بر اجرای این محدودیت وجود دارد و چه تضمینی هست که مجوز موقت در پایان دوره به تمدید دوباره فعالیت منجر نشود؟
در واقع بازگشت معدن تاش یک سؤال جدیتر را نیز درباره سیاست معدنی کشور مطرح میکند؛ چرا با وجود اهمیت راهبردی بوکسیت برای صنعت آلومینیوم، تأمین پایدار این ماده اولیه همچنان به پروندههایی پرمناقشه گره خورده است؟ بوکسیت حلقه نخست زنجیرهای است که از استخراج و تولید آلومینا آغاز میشود و به تولید آلومینیوم میرسد و هرگونه اختلال در تأمین آن میتواند هزینه تولید و وابستگی به واردات را افزایش دهد؛ با این حال، تمرکز بر بازگشایی یک معدن نباید جایگزین پاسخ به مسائل ساختاری زنجیره تأمین شود؛ میزان ذخایر اقتصادی قابل استخراج، عیار و کیفیت ماده معدنی، هزینه حمل، ظرفیت تولید آلومینا و امکان تأمین از سایر منابع، همگی باید در ارزیابی اقتصادی این تصمیم دیده شوند؛ اگر انتقال ۱۸ هزار تن مواد دپوشده قرار است بخشی از مشکل صنعت را حل کند، وزارت صمت و شرکت آلومینای ایران باید روشن کنند این حجم دقیقاً چه سهمی از خوراک موردنیاز کارخانه را پوشش میدهد و هزینه این انتخاب در مقایسه با گزینههای جایگزین چقدر است؛ نمیتوان از امنیت مواد اولیه سخن گفت، اما درباره هزینه واقعی تأمین آن و تبعات انتخابهای معدنی سکوت کرد.
از سوی دیگر، اختلاف میان دستگاههای مسئول همچنان پابرجاست؛ وقتی محیطزیست نسبت به پیامدهای فعالیت معدن هشدار میدهد و بخش معدن بر ضرورت تأمین مواد اولیه تأکید میکند، انتظار میرود تصمیم نهایی بر پایه ارزیابیهای مستقل، شفاف و قابل راستیآزمایی باشد؛ اگر بررسیهای فنی ادامه فعالیت را بیخطر میدانند، چرا نتایج کامل این ارزیابیها در اختیار مردم قرار نمیگیرد و اگر نگرانیهای محیطزیستی همچنان جدی است، مسئولیت پیامدهای احتمالی صدور مجوز بر عهده کدام دستگاه خواهد بود؟
حالا هرچند صنعت آلومینیوم به بوکسیت نیاز دارد، اما امنیت مواد اولیه را نمیتوان جدا از امنیت منابع طبیعی و منافع جوامع محلی تعریف کرد؛ مجوز یکساله شاید فعلاً مسیر انتقال مواد دپوشده را باز کرده باشد، اما هنوز به مهمترین پرسش این پرونده پاسخ نداده است؛ آیا معدن تاش واقعاً راهحل کمبود بوکسیت است یا فقط صورتمسئلهای قدیمی را با یک مجوز تازه به آینده موکول کردهایم؟
مخاطبین عزیز پایگاه خبری–تحلیلی "معدنیها"؛ شما میتوانید از دایرکت پیج اینستاگرام "معدنیها" به آدرس madanihanews برای ارائه نقطه نظرات، پیشنهادها، انتقادها و سایر پیامهای خود با ما در ارتباط باشید.