معدنی ها /فائزه پناهی؛ نمایشگاه بین‌المللی متال‌اکسپو ۲۰۲۶ از ۲۰ تا ۲۲ آبان در سن‌پترزبورگ روسیه برگزار شد و ایران با حضور ۱۲ شرکت بزرگ در قالب پاویون ملی به میزبانی سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو)، یکی از مشارکت‌کنندگان این رویداد بود؛ فولاد مبارکه، فولاد خوزستان، سنگ‌آهن گهرزمین، آهن و فولاد ارفع، فولاد آلیاژی ایران، شرکت ملی صنایع مس ایران، چادرملو و گل‌گهر از جمله مجموعه‌هایی بودند که در این نمایشگاه توانمندی‌ها و محصولات خود را به نمایش گذاشتند. پاویون ایران در فضایی به وسعت ۵۵۰ مترمربع برپا شد و بنا بر گزارش‌های منتشرشده، بیش از ۸۰ نفر از مدیران ارشد صنایع کشور نیز در این رویداد حضور داشتند؛ اعدادی که در نگاه نخست از یک مشارکت پررنگ حکایت می‌کنند، اما بزرگی پاویون و تعداد مدیران حاضر، به‌تنهایی معیار موفقیت تجاری نیستند.
مسئله دقیقاً از همین‌جا آغاز می‌شود؛ در گزارش‌های مربوط به این رویداد، بر نمایش توانمندی‌های مهندسی و صنعتی ایران، معرفی ظرفیت شرکت‌ها و توسعه ارتباط با فعالان بازار فلزات روسیه تأکید شده، اما آنچه برای سهام‌داران، فعالان اقتصادی و حتی مناطق معدنی کشور اهمیت دارد، نتیجه قابل اندازه‌گیری این حضور است؛ چند مذاکره به قرارداد فروش منتهی شده، ارزش سفارش‌های قطعی چقدر بوده، چه میزان محصول قرار است صادر شود و کدام شرکت روسی برای خرید مستمر محصولات ایرانی اعلام آمادگی کرده است؟ تا زمان تنظیم این گزارش، در خبرهای منتشرشده درباره حضور ایران در متال‌اکسپو، رقم مشخصی از ارزش قراردادهای صادراتی یا سفارش‌های قطعی شرکت‌های حاضر اعلام نشده است؛ بنابراین نمی‌توان صرف حضور در نمایشگاه را معادل گشایش یک بازار جدید یا افزایش صادرات دانست.
البته نشانه‌هایی از پیگیری همکاری‌های دوجانبه نیز منتشر شده است؛ سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران از دیدار هیأت ایرانی با مقام‌های سن‌پترزبورگ و اعلام آمادگی دو طرف برای گسترش همکاری‌های صنعتی، علمی و تجاری خبر داده و بر اساس گزارش ایرنا، طرفین توافق کرده‌اند نمایندگانی را برای پیگیری توافق‌های مشترک معرفی کنند؛ همچنین موضوع امضای تفاهم‌نامه با دانشگاه ملی علم و فناوری MISIS روسیه مطرح شده است. این تحولات می‌تواند زمینه‌ساز همکاری‌های بعدی باشد، اما تفاهم برای پیگیری همکاری، توافق اولیه و قرارداد تجاری سه مرحله متفاوت‌اند؛ همان‌طور که امضای تفاهم‌نامه لزوماً به معنای سفارش خرید، انتقال فناوری یا ورود ارز به شرکت‌های ایرانی نیست.
از سوی دیگر، روسیه برای شرکت‌های ایرانی بازاری بدون مانع نیست؛ نزدیکی سیاسی و اقتصادی دو کشور و فشار تحریم‌های غرب، زمینه همکاری را تقویت کرده، اما تجارت واقعی به مسائلی فراتر از روابط دیپلماتیک وابسته است؛ مسیرهای حمل‌ونقل و هزینه لجستیک، سازوکار نقل‌وانتقال پول، استانداردهای فنی و گواهی‌های مورد قبول خریداران روسی و همچنین رقابت با تولیدکنندگان دیگر، عواملی هستند که می‌توانند فاصله میان مذاکره و صادرات را تعیین کنند. حتی اگر یک شرکت ایرانی در نمایشگاه با خریدار روسی به توافق اولیه برسد، تا زمانی که مسئله پرداخت، حمل محصول، بیمه و تداوم سفارش حل نشود، نمی‌توان از شکل‌گیری یک بازار پایدار سخن گفت.
نکته مهم‌تر آن است که روسیه خود از بازیگران بزرگ حوزه معدن و فلزات جهان است و در بسیاری از محصولات معدنی و فولادی، تولیدکننده و صادرکننده محسوب می‌شود؛ بنابراین بازار این کشور را نمی‌توان صرفاً به دلیل روابط سیاسی دو طرف، بازاری آماده و تضمین‌شده برای تولیدکنندگان ایرانی فرض کرد. شرکت‌های ایرانی باید مشخص کنند در کدام محصول مزیت رقابتی دارند، چه قیمتی می‌توانند ارائه دهند و آیا توان تأمین مستمر سفارش‌های خارجی را دارند یا خیر؛ به‌ویژه آنکه توسعه صادرات پایدار به برنامه‌ریزی تجاری و شناخت نیاز خریدار وابسته است، نه صرفاً حضور در یک رویداد بین‌المللی.
اکنون پرسش از ایمیدرو و شرکت‌های حاضر در متال‌اکسپو روشن است؛ آیا پس از پایان نمایشگاه، گزارشی از تعداد مذاکرات تجاری، تفاهم‌نامه‌های منعقدشده، قراردادهای قطعی، ارزش سفارش‌ها و برنامه زمانی صادرات منتشر خواهد شد؟ آیا مشخص می‌شود کدام‌یک از ۱۲ شرکت توانسته‌اند مشتری جدید جذب کنند و چه میزان از این مذاکرات به فروش واقعی منجر شده است؟ و اگر قرار است روسیه به یکی از مسیرهای مهم توسعه صادرات معدن و صنایع معدنی ایران تبدیل شود، وقت آن رسیده که موفقیت این حضور نه با متراژ غرفه و تعداد مدیران، بلکه با رقم قراردادها، تناژ صادرات و استمرار همکاری‌ها سنجیده شود؛ وگرنه ویترین بین‌المللی هرچقدر هم پرزرق‌وبرق باشد، جای خالی سفارش قطعی را پر نخواهد کرد.
مخاطبین عزیز پایگاه خبری–تحلیلی "معدنی‌ها"؛ شما می‌توانید از دایرکت پیج اینستاگرام "معدنی‌ها" به آدرس madanihanews برای ارائه نقطه نظرات، پیشنهادها، انتقادها و سایر پیام‌های خود با ما در ارتباط باشید.
